Ebitonotono ku masiga ag'enjawulo agava mu Kika ky'Endiga, ebyafaayo, emituba, n'obukulembeze bwago.
Bya Robert Nviiri, Omuwandiisi w'Ekika
Ssekasamba yali muganda wa jajjaffe Mbaale bwe bazaalibwa Ggulu Wemba Ssekugulukumu VIII. Mbaale bwe yatandikawo Ekika kye eky'Endiga, muganda we Ssekasamba na ye n'amugamba nti ajja kweddira Ndiga nga ye. Eyo ye yali entandikwa y'Essiga lya Ssekasamba.
Owessiga yabanga wa nsikirano okutuuka ku mubuze Mbugaano, olwo n'aba nga alondebwa bulondebwa abaana be Abeemituba.
Owessiga Ssekasamba aliko kati ye Haji Hassan Kassim Lutalo ava mu Mutuba gwa Kkalumba Njakaasi era eyali agukulembera nga tannalondebwa ku bukulu obwo.
Owessiga Ssekasamba y'asumika muganda we (muzzukulu we omwana wa mutabani we Buvi) Lwomwa.
Obutaka bw'Essiga buli Busamba ku lusozi Mpami e Mbaale mu Mawokota.
Bya Robert Nviiri, Omuwandiisi w'Ekika
Sserunkuuma azaalibwa Kalyesubula, Lwomwa omubereberye. Kalyesubula bwe yafa, abaana be Sserunkuuma, Luwanga, ne Nnamusota ne bakaayanira obusika bwe olw'obukulu bwe yalina. Abataka kyebaava basalawo nti okumala empaka zino, abaana ba Kalyesubula bamusikirenga mu mpalo mu bukulu bwabwe obw'obuzaale. Nate era olwokubanga obusika obwo bwali bugenda ku kifo eky'obukulembeze ekisingayo obukulu mu nnono, kyasalibwawo abaana abo bonsatule baweebwe obukulu bw'obukulembeze Obwessiga. Eyo ye yali entandikwa ya Amasiga erya Sserunkuuma, Luwanga, ne Nnamusota.
Owessiga Sserunkuuma eyasooka ye yali Kalyesubula Maliko. Embuga ye yakubibwa ku lusozi Mpami e Mbaale mu Mawokota. Okuva ku olwo okutuuka olwaleero Essiga lyakabeera ne Basserunkuuma munaana, era be bano:
Owessiga aliko kati ye Omutaka Luggya Andereya ate Katikkiro ye Omutaka Patrick Ssekasamba Kizito.
Okusoomoozebwa okusinga mu Ssiga lino kwe kwa abazzukulu abamu abali mu Bifundikwa kyokka nga baalokoka ne basuulawo obuvunaanyizibwa bw'ennono.
Tusuubira nti ebyafaayo bino bijja kuyamba abazzukulu abava mu Ssiga lino okwezuula n'okulanya obulungi okuva mu Nju okutuuka ku Kasolya.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Luwanga ye mwana omulenzi owa Kalyesubula owookubiri era muto wa Sserunkuuma.
Essiga lino lya dda nnyo lisukka mu myaka 400 kasookedde litondebwawo. Obutaka bwalyo nabwo busangibwa ku mutala Mpami e Mbaale mu Mawokota. Luwanga, okufaananako ne Sserunkuuma, lye limu ku Masiga amalangira mu Kika ky'Endiga agavaamu Lwomwa.
Essiga lya Luwanga lyamala emyaka 270 nga teririna Luwanga owennono wabula abakuumi obukuumi okutuusa luno jjolyabalamu mu Kasambula wa 2023 lwe baafuna owennono, Omutaka Erika Kkulumba.
Oluwanga lwa Jajja Luwanga omubereberye omwana wa Kalyesubula Lwomwa omubereberye weeruli nagunogujwa era lukuumibwa butiribiri mu bwerende, ekitegeeza nti oyo alukuuma alina okuba nga ebyabakazi yabyenenya dda si nsonga alina emyaka egy'obukulu emeka!
Owessiga aliko kati ye Mutaka Erika Kkulumba e Bugogo, ate Katikkiro ye Mutaka Badru Kiyingi abeera e Ndejje mu Kyaddondo.
Okusoomoozebwa kw'Essiga lya Luwanga okusingayo kwe kuba nti ettaka ly'obutaka lyonna e Mpami lyatundibwa ne liggwaawo era okusobola okutuuza Owessiga Luwanga aliko kati omukolo gwalina kukolebwa mu Mbuga ya Jajja Ggaalukande owa Nnamusota e Maziba. Abazzukulu mwenna abava mu Luwanga mukubirizibwa okwesonda musobole okununula obutaka bwammwe! Kino kisoboka singa empenda ezitemeddwa obukulembeze bwa Jajja Lwomwa Omutaka Lwasi Eria Buzaabo, okugeza nga okuyingira SACCO y'Ekika ne buli Ssiga okuwaayo Shs. 750,000/- buli mwezi, zituukirizibwa.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Nnamusota ye mwana omulenzi owookusatu owa Kalyesubula Lwomwa omubereberye. Nnamusota omubereberye yayitibwanga Muyiisa era okuva ku olwo mu Lunyiriri lwa Muyiisa mwe muva alya Obwannamusota.
Obutaka bw'Essiga buli ku lusozi Maziba e Mbaale mu Mawokota. Nnamusota aliko ye Mutaka Bruce Kalyesubula ne Lubuga we ye Shakira Jovena Nnakimbugwe. Katikkiro w'Essiga ye Mutaka Edward Lumu.
Muyiisa Nnamusota omubereberye yazaala abaana abalenzi kkumi ne omu era ku bo n'asimbirako abalenzi bataano Emituba:
Essiga lirina Ennyiriri mukaaga (Mayanja, Baligule, Muyiisa, Lubinga, Waluku, Kuufu Ggambakubaana) n'olunyiriri lwa Ggaalukande e Maziba olukuuma ebintu bya Nnamusota. N'olunyiriri oluggya olwa Nkamyuke nga 04/01/2025 (Samwiri Bbosa e Nnamaggwa, Kiguli Awavekkovu e Bugayi, Sserunkuuma Mmambule e Buzingu, Seemu Musenzalanda e Bulemeezi, Daniel Kyobe e Ngongolo).
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Nnamusota owookubiri bwe yafa, yaleka abaana be bonna nga bato ate awo oluwalo lw'okulya Obwalwomwa we lwatuukira ku Ssiga lya Nnamusota. Abataka ne beesanga nga ku baana ba Nnamusota tekuliko ne omu ayinza okusumikibwa ku Bwannamusota. Jajja w'Essiga lya Nnamusota Ggaalukande ng'ali wamu ne Abataka b'Essiga bwe batyo kwe kulonda omu ku bazzukulu ba Nnamusota omubuze omukulu okusumikibwa ku Bwalwomwa. Omuzzukulu oyo ye yali Ssemiti, era n'aweebwa obukulu Obwessiga era n'asimbirwa Omutuba e Buyanga. Eyo ye yali entandikwa y'Essiga lya Ssemiti.
Obutaka bw'Essiga lya Ssemiti buli Buyanga okumpi ne olusozi Lwasi okuli ekiggwa kya Jajja Mbaale mu Mawokota. Owessiga aliko kati ye Omutaka Kalyesubula Aloysius.
Ebyembi ettaka ly'Obutaka bw'Essiga e Buyanga awali obuyanga omwasuulibwa ebisigala bya Kibuuka Omumbaale ezaali yiika 10 bwatundibwa ne wasigalawo ddesimoolo amakumi abiri gokka (0.2 acres) kati kyetaagisa abazzukulu okwekemba basonde ssente ezigula ettaka ly'Embuga y'Essiga bafune ne ekyapa.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Ssekkoba ye mwana omubereberye owa Jajjaffe Mbaale eyasiigibwa e Ssese okusobola okutuukiriza obweyamo bwe eri Wannema nga agenze okufuna oluzaalo. E Ssese Ssekkoba yazaalirayo abaana abalenzi babiri, Lutyabi ne Sseruwule. Olw'ebyo ebyafaayo, Kabaka Mulondo bwe yatongoza Ekika ky'Endiga yaweebwa obukulu Obwessiga era n'asimbirwa Omutuba e Busanga Kkoome.
Owessiga aliko kati ye Omutaka Stephen Sserunkuuma, Katonda gw'akyakuumye. Katikkiro w'Essiga ye Omutaka Kisaamu Alex Musisi (Mubaka wa Lwomwa mu Ssaza Kyaggwe).
Essiga lya Ssekkoba lirina obuvunaanyizibwa ku maato ga Kabaka agayitibwa Wasswa ne Mukwanogwennyanja nga buno buvunaanyizibwa bwa Omutaka Kiwagu.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Lutyabi ng'asajjakudde yazaala abaana abalenzi babiri era jajjaabwe n'abawa amannya Wakikunga Kisuule ne omulala Nnakiyenje Mugambwa. Kabaka Mawanda yawa Kisuule obukulu Obwessiga Wakikunga era n'amuwa omutala Mutungo okukubako embuga ye.
Owessiga Wakikunga aliko kati ye Mutaka Ssebuguzibwannume Philemon ate Katikkiro ye Mutaka Robinson Ssekkoba. Obutaka bw'Essiga buli Mutungo, Kitiko mu Kyaddondo okumpi n'e Kigo.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Kabaka Kamaanya bwe yategeera nti kitaawe Ssemakookiro ye yatta nnyina, kyeyava alagira abo bonna abeenyigira mu kutta nnyina battibwe. Yalagira bamulekwa baabwe Lwanga owa Wakikunga, ne Ssekkoba owa Nnakiyenje babamuleetere okuva ewa Kasujju Lubinga, n'awa Ssekkoba obwa Nnakiyenje.
Obutaka bw'Essiga lya Nnakiyenje buli Bugiri mu Busiro. Owessiga aliko kati ye Andereya Mayanja. Katikkiro w'Essiga ye Mutaka Lukenge John Baptist.
Essiga lyamala ekiseera nga likuumibwa Mw. Bruno Ssenkatuuka Sserunkuuma kyokka oluvannyuma Nnakiyenje owennono n'atuuzibwa ku ntebe nga ye Andereya Mayanja.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Ndalu Ssekizimu ye mwana wa Mbaale omulenzi owookubiri. Obutaka bw'Essiga buli Nnakabiso ku lusozi Mpanga mu Mawokota.
Owessiga owennono aliko kati ye Omutaka David Kibuuka Nkonge Kigozi (yatuuzibwa 28/10/2023) ate Katikkiro Omutaka Vincent Ssekalongo. Mu Ssiga lino mwe muva Nnamasole wa Bassekabaka Mwanga I, Nnamugala ne Kyabaggu. Nnamasole aliko kati ye Margaret Nnabbosa.
Mu Ssiga lya Ndalu mwemuva Amasiga: Lutalo e Buyijja, Kibeevu, Nnakabaale, Kiguli, Mpungu.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Kaggwe ye mwana wa Kalyesubula Lwomwa omubereberye. Erinnya lyava ku bigambo "K'azadde k'aggwe ensonyi". Kaggwe yazaala abaana abalenzi bana; Bbugo, Ssemiti, Kimogofu, ne Ssematengo.
Owessiga aliko kati ye Omutaka Gunaggwa Kiyingi Paul (myaka 104). Katikkiro w'Essiga ye Ssaalongo Nnamulettu Kyazze Emmanuel (mubaka wa Lwomwa mu Kyaddondo).
Essiga lirina oluzzi Nnakampanga omwayalulirwanga abaana okukakasa oba Bandiga.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Essiga lino lyatandikibwawo Kabaka Kateregga bwe yasiima obuvumu bwa musajjawe Bbosa Ssebambulidde n'amusimbira Omutuba ku mutala Katabuulwa e Buyijja mu Mawokota era n'amuwa obukulu bw'Essiga.
Omutaka Ssebambuulidde yazaala abaana 34, abalenzi 15 ne abawala 19. Emituba gyonna 19, naye mwenda ku gyo gyabula.
Balutalo 12 okutuuka kati, omw'ogwo Ggubya Sserunkuuma Sserwabwe James Bennet (aliko kati). Katikkiro w'Essiga ye Omutaka Kyobe Francis (Omwami Oweggombolola Buwama Musaale).
Essiga likubirizibwa okulonda Omutuba, Olunyiriri, Oluggya, ne Enju Omusiige oyo mw'anaava okuzikiriza muliro (fire fighting and rescue services).
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Ssekakoni ava mu Ssemiti e Buyanga. Obwessiga mu Ssiga lino si bwansikirano wabula balonda bulonzi Omuzzukulu okuva mu Mutuba gwa Biyiggiso alina ebisaanyizo.
Owessiga Ssekakoni aliko kati ye Omutaka Selestino Kiyingi ate Katikkiro ye Omutaka Joseph Kiguli.
Abazzukulu abagundiivu: Oweek. Eng. Robert Hubert Kibuuka (Minisita e Mmengo, CBS, Permanent Secretary), Omutaka James Mwesigwa Bbosa Lwanga (Omuwanika w'Ekika), Ssaalongo Lutalo Joseph Bbosa (Forest Park e Buloba).
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Owessiga ye Mutaka Paul Nkonge Katibe, obutaka bw'Essiga buli Mmembe mu Mawokota (ettaka lyatundibwa abazzukulu balina okulinunula). Katikkiro w'Essiga ye Mutaka Wilson Kiyingi.
Waakabaawo Bannakabaale kkumi na basatu. Alya Obwannakabaale ava mu Mutuba gwa Ddiba oba Ssejjemba Ssekkadde.
Abazzukulu abagundiivu: Henry Nnyonyintono (Katikkiro wa Buganda ku Myanga II), Aloni Kiguli, Charles Kikonyogo Nnyonyintono (Governor Bank of Uganda), Dr. Deogratius Luggya, n'omuwandiisi w'Ekika Robert Nviiri.
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Kiguli yali muganda wa Nnakabaale Mikiseesangwa. Obutaka bw'Essiga buli Buzingu Sseenene. Waaliwo ebiro Essiga lya Kiguli lwe lyali likuumibwa Owessiga Luwanga okutuusa abazzukulu lwe beerwanako ne baddamu okwetwala.
Omutaka eyali atwala Essiga, Levi Kiyingi, yafa nga 19/07/2025. Kati Omutaka Kaduumya Christopher y'akuuma entebe y'Essiga.
Abazzukulu: omusawo w'ebisolo kayingo nguli Bbosa (Makerere), omukungu Christopher Kaduumya (omukulu w'essomero Nnaabagereka Primary School).
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Mpungu mutabani wa Nnakabaale Mikiseesangwa. Essiga lino lyabangibwawo Kabaka Mulondo olw'okusiima obuzira bwa Mpungu mu lutalo olwagoba Abanyoro e Bweya era n'aweebwa Obweya.
Omutaka eyali Owessiga akyasembyeyo, omubuze Ibrahim Ssekawu, yafa mu Apuli wa 2023. Kati Essiga likuumibwa Omutaka Haji Musa Mpungu Kakomo. Katikkiro w'Essiga ye Omutaka Joseph Sserunkuuma Sserulika. Obutaka bw'Essiga buli Bweya mu Butambala.
Abazzukulu: David Wasswa Kafulu (Lwomwa omukuumi), Haji Mpungu Kakomo Musa (omusomesa omutendeke, omuwabuzi wa Jajja Lwomwa), Ssaava Sserubiri (kadogo mu lutalo 1981-1986).
Bya Robert Nviiri Omuwandiisi w'Ekika
Essiga lino lyagunjibwawo Kabaka Mawanda oluvannyuma lw'okusiima obuvumu bwa musajjawe Bukunja Mukass Kibeevu mutabani wa Ndalu mu lutalo. Kabaka yawa Kibeevu omutala Ssi era n'alagira aweebwe obukulu Obwessigga ng'asimbirwa Omutuba.
Essiga lya Kibeevu livunaanyizibwa okukuba eŋŋoma Entamiivu ezirangirira olutalo (Omutaka Ssemponye Katulikira e Kitoba) n'amadinda Entaala (Omutaka Ssejja Bbosa).
Balya Obwakibeevu bava mu Mutuba gwa Ssemponye e Bukaya. Bakibeevu kkumi na munaana baabaddewo okuva ku Mukasa Bukunja Kibeevu omubereberye okutuuka ku Mukasa Bbosa Jackson.